Historie

Het Sint Willibrordkoor Utrecht (1854-2014) heeft een historische basis voor het Willibrord Kamerkoor gevormd. Onderstaand volgt een geschiedenis.

 

1854 > 1942

In 1854 verkrijgt de Sint Willibrordkerk aan de Herenstraat (36) in Utrecht ter opluistering van haar erediensten, en ter meerdere ere en glorie Gods, een gelijknamig, meerstemmig koor. Eerste dirigent wordt W.A.P. Hanan. Qua repertoire gaat het nieuw ingestelde kerkkoor muzikale expressie geven aan monofone gregoriaanse gezangen en polyfone Latijnse missen en motetten.[1][2][3][4] In juni 1877 verhuist het Sint Willibrordkoor mee naar de nieuw gebouwde Sint Willibrordkerk aan de Minrebroederstraat (21). 

In 1897 benoemt het bestuur van de kerk Anton Ponten sr. (Zyfflich (D), 3 mei 1870 - Utrecht, 27 februari 1951) tot organist-directeur. Als vaste organist van de Willibrordkerk functioneerde sinds 1882 Johannes (F.) van Rossum (5 januari 1866 - 25 februari 1948).[5][6] De samenstelling van het koor bestaat omtrent die tijd uit ongeveer 35 jongens en 16 mannen. Reeds gedurende zijn jeugd ontving Ponten muzikale educatie van zijn vader, Johann Ponten, en studeerde in Kleve bij Voss [voornaam niet bekend] piano en viool. Bij Peter Heinrich Thielen in Kranenburg studeerde hij orgel en muziektheorie, en van Franz Schmidt in Münster ontving hij onderwijs in contrapunt en koordirectie. Anton doorliep vervolgens een opleiding aan de Kirchenmusikschule St. Gregorius-Haus in Aken waar onder andere Franz Nekes zijn docent was.

Na zijn opleiding tot kerkmusicus volgde Anton zijn broer Johann-Sylvester naar Nederland en vestigde zich in Utrecht. Als componist zou hij diverse 2-, 3- en 4-stemmige missen voor mannenkoor met orgel gaan schrijven (uitgegeven door muziekuitgeverij Wed. J.R. van Rossum in Utrecht) evenals een aantal 3- en 4-stemmige missen voor gemengd koor (bij L. Schwann in Düsseldorf). Ook schreef hij diverse motetten, liederen en orgelwerken. Zowel artistiek als organisatorisch acteerde Anton Ponten voor het Sint Willibrordkoor uiteindelijk 45 jaar. In 1942, op 72-jarige leeftijd, droeg hij het dirigentschap over aan zijn zoon Hans.[7]

 

1942 > 1967

Hans Ponten (Utrecht, 1 april 1903 – Utrecht, 4 februari 1972) was reeds op jonge leeftijd betrokken geweest bij het koor onder leiding van zijn vader. Met name als stempedagoog voor de jonge leden. Hij had onder meer solozang bij Jacoba Dresden-Dhont aan het Amsterdamsch Conservatorium gestudeerd. Na de overdracht van het dirigentschap behield hij ruim 25 jaar het fijne en het kunstzinnige van het kerkkoor. Naast klassieke, Europese meerstemmige muziek gaf Hans ook aandacht voor de uitvoering van nieuw geschreven Nederlandse kerkmuziek afkomstig van onder andere Hendrik Andriessen en Herman Strategier.

 

1967 > 1989

Tussen 1967 en augustus 1971 heeft het koor niet kunnen functioneren wegens een reorganisatie van de Willibrord-gemeenschap. In april 1967 werd de Sint Willibrordkerk wegens verminderde vraag naar erediensten gesloten. Hans Ponten zou van 1967 tot september 1971 de Utrechtse Schola Cantorum gaan dirigeren. Naar aanleiding van de heropening van de Sint Willibrordkerk door de Sint Willibrord Stichting, op 15 augustus 1971, kon het koor opnieuw ingesteld worden. Bert Achterberg, regisseur en zakelijk leider bij de Utrechtse Operette, nam hiervoor het dirigentschap aan. Hij vroeg daarop Ben Kok (4 juli 1901 - Utrecht, 12 oktober 1981) om de nieuwe organist van de Willibrordkerk te worden.

Een tot op heden onbekende dirigent en organist hebben het koor respectievelijk gedirigeerd en begeleid van 1982 tot en met het derde kwartaal van 1989.[8]

 

1989 > 2014

Vanaf 27 november 1989 tot en met 29 december 2013 leidde Bernard Rikkert de Koe (Hilversum, 12 oktober 1939 - Utrecht, 29 december 2013) het Sint Willibrordkoor. Muzikaal gezien maakte het koor gedurende deze periode een grote bloei door, met name ten aanzien van de uitvoering van gregoriaanse gezangen. Omtrent koormissen gingen naast bezongen werken als die van Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn en Franz Schubert ook werken van Louis Vierne, Charles-Marie Widor en Ludwig van Beethoven deel uitmaken van het repertoire. Het aantal leden varieerde in de loop van de tijd tussen de 12 en 16. De vaste organist van 1989 tot 1991 was Caroline van der Weiden. Vanaf 1991 tot en met 2014 begeleidde Bas Groenewoud het koor op het orgel.

Bernard verkreeg zijn opleiding tot kerkmusicus aan het Nederlands Instituut voor Katholieke Kerkmuziek in Utrecht. Hij studeerde orgel bij Albert de Klerk en Bernard Bartelink, en kreeg zang en directie van Hans Ponten. Zijn docenten waren verder onder andere Jan Bank, Thom Bollen, Maurice Pirenne en Huub Voncken. Aan het Utrechts Conservatorium heeft hij tevens een cursus Schoolmuziek (muziekeducatie) gegeven door Chris Bos gevolgd. Naast dirigent is Bernard tijdens zijn leven beroepsmatig ook organist, zang- en pianoleraar geweest.

Na een bestaan van 160 jaar werd het Sint Willibrordkoor Utrecht, als gevolg van de beëindiging van erediensten in de Sint Willibrordkerk en andere veranderende omstandigheden, in 2014 opgeheven. Echter: vita brevis, ars longa, de koormuziek als kunst kan ook in een andere vorm uitgevoerd (blijven) worden. Een reeds sluimerend idee voor de vorming van een concertkoor kon verwezenlijkt worden en daartoe is in september van hetzelfde jaar het Willibrord Kamerkoor opgericht.

 

Bronnen, noten en/of referenties:

[1] Lang is gedacht dat het koor in 1897 is opgericht. Onderzoek middels Delpher.nl in december 2015 heeft uitgewezen dat het koor reeds in 1854 is ingesteld
[2] Antonius Rientjes, De Roomsche Kerken van Utrecht. De St. Willibrorduskerk in de Minrebroederstraat / Geschiedenis en Beschrijving Parochie-kerk St. Willibrord te Utrecht, Utrecht, 1917 (geraadpleegd op www.hetutrechtsarchief.nl). Dit artikel is ook onderdeel van: De Roomsche Kerken van Utrecht. Officiële kerklijst 1914-1920, [Utrecht], [1920]
[3] De Tijd - Noord-Hollandsche Courant, no. 2264, 1854, 5 oktober, p. 3 (geraadpleegd via www.delpher.nl)
[4] De officiële naam van het koor was tussen 1854 en (waarschijnlijk) april 1967 Zangkoor St. Willibrord

[5] Van Rossum zou in ieder geval gedurende 60 jaar, tot en met 1942, de vaste organist van de Willibrordkerk zijn. Zie ook: Utrechtsche Courant - Nieuws- en advertentieblad, woensdag 2 september 1942, p. 2 (geraadpleegd via www.delpher.nl)
[6]
Van Rossum stond verder onder meer als directeur van een gelijknamige muziekuitgeverij in Utrecht bekend
[7] Utrechtsche Courant - Nieuws- en advertentieblad, woensdag 28 januari 1942, p. 2 (geraadpleegd via www.delpher.nl)

[8] [Deze periode wordt nader onderzocht. Mogelijk ook dat het koor niet functioneel was of enkel bij gelegenheid acteerde]

 

 

Bertrand Wacker | eerste publicatie: 8 december 2014 ; laatst bewerkt: 22 januari 2016


© Willibrord Kamerkoor/Legov :: Bijgewerkt op 16-8-2019 :: Login